5 × 4 =

5 × 3 =

Drugi svetski rat bio je pred vratima Jugoslavije. Gimnazija je hitno ispražnjena i prepuštena na upravljanje jugoslovenskoj vojsci 31. marta 1941. Neprijateljske trupe su nakon kratkog rata u Zaječar ušle 13. aprila i gimnaziju iselile iz zgrade, koju su konfiskovali za sopstvene potrebe.

Škola je nastavila sa radom i narednih par meseci, ali je nastava izvođena u teskobnoj atmosferi punoj neizvesnoti i tenzije. Predratni udžbenici bili su zabranjeni, uveden je obavezni nemački jezik za sve razrede, pojačana je kontrola nad učenicima i profesorima koji su bili pod prismotrom i van škole, svim školskim udruženjima i organizacijama zabranjen je rad. Nastava je redovno prekidana, učenici i profesori su izvođeni sa nje, a nekoliko njih je bilo uhapšeno i poslato u zatvore i logore.

Povodom najavljene opširne reforme obrazovanja, mnogi nastavnici su morali da napuste mesta dotadašnjeg službovanja i presele se u nove škole i gradove. Takođe oni koji su bili nacionalno nepouzdani su uklanjani, a na radnim mestima ostajali su samo oni „koji su davali garantije da će svojom saradnjom, marljivošću i znanjem i spremom i nacionalnom svešću biti konstruktivni činioci u današnjici.“ Iz zaječarske gimnazije otpušteno je i penzionisano 10 profesora. Oni koji su ostali, morali su da, osim školskih aktivnosti, daju i značajan doprinos u obnovi sredine, pohađaju kurseve režimskih pedagoga i Nemačkog naučnog instituta za srednjoškolske nastavnike nemačkog jezika.

Uvedene su razne mere kojima se konrolisala disciplina učenika: zabranjeno je kretanje u određeno večernje doba, posećivanje određenih lokala, odlazak u bioskope i na druga javna mesta za koja nemaju odobrenje iz škole. Učenici koji bi pokazali „razuzdanost, jaču neposlušnost ili labilnost u moralu“ bili bi isključeni iz škole. Oni koji bi bili isključeni pod optužbom kao „nacionalno nepouzdani i kompromitovani“ su odlazili na prinudno vaspitanje u Smederevsku Palanku, u trajanju od 6 meseci do 2 godine. Izdata je uredba o pristojnom ponašanju u kojoj se zabranjuje upotreba vulgarnih izraza. Zabranjeno je i šminkanje,a učenicama naređeno da kose pletu u kikice.

Gimnazija je trajala 8 godina i bila podeljena u niži i viši nivo, sa po 4 razreda. Učili su se sledeći predmeti: veronauka, srpski nemački, francuski, latinski, istorija, zemljopis, prirodopis, fizika, hemija, higijena, matematika, osnovi filozofije, građanske i vaspitne pouke, crtanje, pisanje, pevanje, gimnastika, muški (ženski) ručni rad i domaćinstvo.

Ruševine u Zaječaru, nakon II svetskog rata

Nakon dugo očekivanog i teško izborenog oslobođenja, po iseljenju vojne bolnice Crvene armije, pristupilo se obnavljanju same gimnazijske zgrade ali i čitavog grada. Raščišćavanje zgrade od ruševina, farbanje, krečenje, ribanje, bili su poslovi na koje su nastavnici i učenici prionuli. Osnovane su brojne učeničke radne čete, koje su i po mesec dana provodile na radnim zadacima, živeći u barakama, sa svojim profesorima.

Posleratni period doneo je i novu promenu školskog plana, pa su iz nastave izbačeni verounauka, nemački  i italijanski jezik, dok je uveden ruski jezik koji „jeste najpre jezik kojim govori blizu sto miliona Rusa, a njime se pored svog maternjeg jezika služe i ostali narodi SSSR, u državi od 200 miliona stanovnika (…) Ruski jezik je svetski jezik, to je jezik jednog kulturnog naroda, sa visokom prosvetom i visokom tehnologijom (…) jezik ruskog naroda i Crvene armije, kojima narodi Jugoslavije, posebno mi Srbi, imamo da zahvalimo za naše oslobođenje od fašističkog ropstva i varvarstva.“ – kako se navodilo u metodičkom uputstvu za predavanje ruskog jezika.

U borbama tokom rata, živote je položilo 30 učenika i 4 profesora zaječarske gimnazije.

 

 

  • Fotografija i citati preuzeti su iz monografije Gimnazija i stručne škole u Zaječaru 1836/37 – 1986/87 

 

 

Vladimir Stojković